Door de opeenstapeling van reizen de afgelopen jaren ben ik er eigenlijk nooit aan toegekomen om een blog te schrijven over mijn reis naar Oekraïne. Precies een jaar voor de invasie was ik een week in Charkov (ook wel bekend als Kharkiv), in het uiterste oosten van Oekraïne, vlak bij de Russische grens. Ik was daar om het IT-team te ontmoeten en om de voortgang van de app waar ik destijds aan werkte te bespreken. In die week leerde ik veel over Oekraïne en had ik uitgebreide gesprekken met de mensen waarmee ik samenwerkte, óók over de toen al serieuze oorlogssituatie in Donetsk, zo’n 200 kilometer verderop.
De Krim en MH17
In 2020 en 2021 was het al onrustig in Oekraïne. Er werd veel over gesproken, want de mensen in Charkov maakten zich grote zorgen. Logisch, want ze woonden op een steenworp afstand van Rusland en er werd nog dagelijks gevochten, op slechts twee uur rijden van de stad. Dit was het gevolg van de voortdurende aanwezigheid van separatisten en de annexatie van de Krim.
In 2014 werd de Krim door Rusland ingenomen. Sindsdien is het eigenlijk nooit meer rustig geweest in de regio Donetsk, in het oosten van Oekraïne. En natuurlijk was er MH17, de ramp waarbij een Russische Boek-raket een passagiersvliegtuig neerhaalde. Alle 298 inzittenden kwamen om het leven, waaronder 193 Nederlanders. Tot op de dag van vandaag ontkent Rusland elke betrokkenheid.
Oekraïne ontving me met open armen
Ondanks de constante dreiging van oorlog ging het leven in Oekraïne gewoon door. Logisch, want wat moet je anders? Thuis op de bank zitten wachten tot het misgaat? Zo zitten mensen niet in elkaar.
Ik ging naar Oekraïne om te werken aan een blockchain-app. Hoewel ik er maar een week was, kreeg ik snel een goed beeld van het dagelijkse leven. Ik werd met open armen ontvangen, geheel volgens de Oekraïense gastvrijheid. Naast vergaderen over de app waren samen eten, drinken en genieten belangrijke onderdelen van de ontmoetingen. We moesten elkaar immers beter leren kennen om de samenwerking op afstand te verbeteren. Een goede werkrelatie begint met weten met wie je te maken hebt.
Buiten het werk was er genoeg tijd voor andere activiteiten en gesprekken, waaronder de oorlog die toen al op de loer lag. Het was voor hen een terugkerend onderwerp, en dat is begrijpelijk, want ook in 2020 en 2021 werd er nog steeds gevochten in hun land.
Elke avond werden we ergens uitgenodigd om te eten en te drinken. Nee zeggen was geen optie! En wanneer de alcohol rijkelijk vloeit en je meerdere dagen tientallen uren samen doorbrengt, leer je elkaar in rap tempo beter kennen.
De Russische cultuur en de vele synagogen in Oekraïne tonen de gedeelde geschiedenis met Rusland. Veel mensen spraken nog Russisch, maar de toekomst zagen ze ergens anders.
Oekraïne wil westers zijn
Ik leerde een aantal mensen goed kennen, en wat me direct opviel, was hoe goed een groot deel van de bevolking Engels sprak. Zeker de jongere generatie sprak vloeiend Engels, maar ook mensen van middelbare leeftijd konden zich goed verstaanbaar maken. Toen ik vroeg hoe dat kwam, kreeg ik een simpel antwoord: Oekraïners willen bij het Westen en Europa horen en investeren daar al jaren veel tijd en energie in.
Ze krijgen op school al vanaf jonge leeftijd les in Engels, en ouders hameren erop dat niet Russisch, maar Engels de toekomst is. Dit heeft alles te maken met de toekomst die ze voor zichzelf en hun kinderen zien.
Oekraïne wil niets liever dan toetreden tot de EU – en dat terwijl de Russische taal, geschiedenis en invloeden nog overal zichtbaar zijn. Natuurlijk zijn er ook nog pro-Russische Oekraïners, maar het merendeel keek toch echt naar het westen.
Sinds eind jaren ’90 investeert Oekraïne veel in Engelstalig onderwijs en IT-opleidingen. Het land heeft goede universiteiten waar in het Engels wordt lesgegeven, en een groot deel van de economie richtte zich op informatietechnologie. Oekraïne had (of heeft) veel grote IT-bedrijven die websites en apps ontwikkelden voor westerse bedrijven. Wij waren daar immers ook niet voor niets.
Enerzijds omdat het daar goedkoper was, maar ook omdat de kwaliteit van het werk bovengemiddeld goed was. Oekraïense programmeurs en IT-specialisten stonden bekend om hun vakmanschap.
Charkov was een stad waar moderniteit en historie samenkwamen. Overal waar je liep, zag je imposante bouwwerken die ‘s avonds prachtig werden verlicht.
Vaarwel Oekraïne, het ga je goed
Nu, drie jaar later, doet het pijn om de beelden van de oorlog te zien. Ook in Charkov, de stad waar ik een week verbleef en waar ik alle foto’s voor deze blog maakte, is hevig gevochten. Toen de Russische invasie begon, stuurde ik enkele mensen met wie ik had gewerkt een bericht om ze een hart onder de riem te steken, maar de berichten kwamen niet aan. Misschien omdat de communicatie in het land al was platgelegd door de Russen.
Het is een enge gedachte en zo dichtbij. Ik hoop dat de lieve mensen die ik heb ontmoet veilig zijn. Zij hebben hier niet om gevraagd.
Eén ding lijkt in ieder geval zeker: Oekraïne zal nooit meer hetzelfde zijn. Poetin verklaarde in die eerste dagen van de oorlog op tv dat hij Oekraïne volledig wilde demilitariseren en de regering wilde afzetten. Wat in feite betekent dat Oekraïne in zijn huidige vorm niet meer zou bestaan.
Het enige wat we nu kunnen doen, is hopen dat het snel voorbij is – zonder al te veel slachtoffers.
Vaarwel Oekraïne, het ga je goed.
Ik ken Oekraïne als een land waar het westen en het oosten samenkomen.
Een land met unieke architectuur.
Een land waar mensen je overal met open armen ontvangen en je alles geven wat ze in huis hebben – ook al hebben ze niets te besteden.
Waar de straten brandschoon zijn, omdat mensen het vuil meteen oprapen.
Waar bijna iedereen Engels spreekt, omdat ze dromen van toetreding tot de EU en de kansen die dat biedt voor de toekomst van hun kinderen.
Helaas lijkt dat laatste nu verder weg dan ooit.
Ik hoop dat de lieve mensen die ik heb ontmoet veilig zijn. Zij hebben hier niet om gevraagd…
