Kenia | Met een matatu naar Mathare in Nairobi
Mathare, met ruim een half miljoen inwoners, is de op één na grootste sloppenwijk van Nairobi in Kenia. De wijk bezoeken is een van de meest bijzondere ervaringen die je in Nairobi kan hebben. Loop je alleen langs de toeristische hotspots en musea van de stad, dan zie je een deel van Nairobi, maar niet de stad zoals het merendeel van de inwoners die dagelijks kent. Met een bezoek aan een wijk als Kibera of Mathare begrijp je Nairobi, de hoofdstad van Kenia, pas echt.
In dit artikel lees je hoe zo’n tour werkt, wat je onderweg ziet en voelt, en hoe je voor jezelf bepaalt of dit iets voor jou is. Ook lees je wat het kost, en, voor wie meer wil weten, de cijfers, de geschiedenis en de gemeenschap achter Mathare. Om snel een goed beeld te krijgen van deze bijzondere wijk, bekijk je eerst de video van één minuut hieronder:
De Mathare-tour
Om Mathare te bezoeken, ga je niet zomaar op eigen houtje de wijk in. Er zijn organisaties, opgezet vanuit de gemeenschap zelf, die tours verzorgen. Jongeren die zelf in Mathare zijn opgegroeid, lopen met je mee, vertellen over hun leven in de wijk, en je maakt op die manier ook echt kennis met ze. Zulke organisaties zijn opgericht om jongeren uit wijken zoals Mathare werk te geven als gids en hun verhaal te laten vertellen, in plaats van dat een buitenstaander dat voor hen doet. Zo geef je met je bezoek ook iets terug aan de wijk, in plaats van dat je er alleen doorheen loopt.
Bij sommige tours brengen ze je ernaartoe met een matatu, de kleurrijke, drukke bussen die het openbaar vervoer van Nairobi vormen. Dat is meteen ook een ervaring op zich, en draagt bij aan het gevoel van de stad zoals de meeste Nairobianen die dagelijks meemaken.
De ervaring
In het begin kan het ongemakkelijk voelen. Ontzettend veel kinderen komen op je af, voor een highfive, een foto, of lopen met je mee. Volwassenen zeggen je ook gedag, maar niet allemaal. De meesten gaan gewoon verder met hun dag. Je ziet handel overal, tweedehands spullen, houtskool, eten en drinken, kleding en naaimachines op straat. Smalle straatjes tussen de huizen door, vuilnis, met name textiel dat langs de rivier ligt.
Na verloop van tijd wordt die onwennigheid minder, en krijg je ruimte om ook iets anders te zien. De veerkracht van de mensen die er wonen. Er wordt gedanst, gesport, gekookt, mensen zitten samen. Er is kleur, er wordt gelachen. De lol van de kinderen, onbezorgd, want dit is hun wereld.
Is dit iets voor jou?
We snappen het bezwaar tegen dit soort tours, en hebben er zelf ook over getwijfeld, voor de tour, tijdens, en eigenlijk nog steeds. Kijken naar armoede kan al snel een dierentuin-gevoel geven, en het contrast in welvaart, en eerlijk gezegd ook in huidskleur, maakt dat niet minder ongemakkelijk.
Wat voor ons de doorslag gaf: liever kijken dan wegkijken. Sloppenwijken hebben een imago van gevaar en ellende, terwijl wij veerkracht, gastvrijheid en het gewone dagelijks leven zagen. Dat beeld rechtzetten leek ons meer waard dan wegblijven uit ongemak. Bovendien is dit hoe het merendeel van de mensen in Nairobi daadwerkelijk leeft, zo’n 60%. Dat wegdenken zou een groot deel van de stad negeren.
Wat we niet doen, is onszelf voorhouden dat dit bezoek iets verandert voor Mathare. Dat doet het niet. Geen woning wordt beter, geen inkomen stijgt blijvend van die paar uur. Het enige wat verandert, ben jijzelf, hoe je naar de wereld kijkt, wat je erover deelt, misschien iets minder hebzucht of verspilling na wat je zag. En misschien, heel misschien, telt dat op als genoeg mensen hetzelfde inzien.
Ga je mee met zo’n tour, dan geven we je het volgende advies: op het bezoek zelf heb je geen invloed, op je eigen gedrag wel. Kies een tour die door de wijk zelf geleid wordt, groet mensen, vraag toestemming voor een foto, en raak kinderen niet aan (hand vasthouden en optillen). Voelt het toch niet goed, dan is niet gaan net zo’n prima keuze.
Wat bijblijft
Al lopend door Mathare in Nairobi daalt het besef in dat medische zorg, stromend water en basale hygiëne hier niet voor de hand liggen, en dat raakt je. Zeker op het moment dat je zelf weer in de bus stapt, op weg naar je luxe hotel in downtown Nairobi, een paar kilometer verderop.
Dat is iets wat je gaat bijblijven. Het contrast dat jij de wereld over reist om hier te staan, en straks weer in een vliegtuig terugvliegt naar een leven met alles wat je nodig hebt, terwijl het leven van de mensen die je net ontmoette daar zo ver vandaan staat. Maar het contrast zit niet alleen tussen jou en Mathare. Ook onder Nairobianen onderling is de kloof groot. Een paar honderd meter verderop wonen mensen met alle luxe die je je kan wensen, in dezelfde stad, soms zelfs in dezelfde wijk grenzend aan Mathare.
Tip: Benieuwd waar wij mee fotograferen? Bekijk dan het display hieronder.
De Fujifilm X-T5 met 16-80 is de ultieme all-round wereldreis camera. Deze camera is door zowel consumentenbond als Tweakers.net meermaals uitgeroepen tot de beste systeemcamera die te koop is. Zelfs op de automatische stand voel je je zowaar ineens een professionele fotograaf!
Praktisch
Reken op zo’n 15 tot 25 dollar per persoon voor een tour van gemiddeld twee uur, afhankelijk van de organisatie. Een deel van de opbrengst gaat vaak direct naar onderwijs- of jongereninitiatieven in de wijk zelf.
Ga nooit op eigen houtje Mathare of Kibera (de andere grote sloppenwijk in Nairobi) in. Met een lokaal team, bekend in de wijk en bekend bij de bewoners, is een bezoek veilig, dat is precies waarom deze tours bestaan. Het is meestal een privétour, alleen jouw groep, en de organisatie regelt vaak ook het vervoer ernaartoe en weer terug naar je ophaalpunt. Zij geven je vooraf ook advies over wat je wel en niet meeneemt, over het algemeen geldt: laat opvallende sieraden en dure spullen achter, en neem alleen mee wat je echt nodig hebt.
Ook in Kibera, Afrika’s grootste sloppenwijk, worden vergelijkbare tours aangeboden. Het verschil zit vooral in de opzet: Kibera-tours zijn doorgaans groter en volgen een route langs bezienswaardigheden zoals de Toi-markt, terwijl een Mathare-tour kleinschaliger is en meer draait om persoonlijke verhalen en ontmoetingen. Beide tours kunnen we van harte aanraden bij een bezoek aan Nairobi, de hoofdstad van Kenia.
Meer over Mathare
Wil je meer weten over de wijk zelf, de cijfers, de geschiedenis en wat de gemeenschap er zelf opbouwt, lees dan verder hieronder.
De cijfers
Om je een indruk te geven: waarschijnlijk wonen er een half miljoen tot achthonderdduizend mensen in Mathare. We zeggen waarschijnlijk, want de officiële volkstelling noemt maar ruim tweehonderdduizend inwoners, mensen in informele wijken zijn simpelweg lastig te tellen. Dat aantal mensen leeft op iets meer dan 150 hectare. Reken je dat om naar ruimte per persoon, dan kom je uit op ongeveer 2 tot 3 vierkante meter, ongeveer de oppervlakte van een parkeervak. De meeste bewoners leven van minder dan 1 dollar per dag. Een groot deel van de bevolking bestaat uit kinderen, in lijn met de rest van Kenia, waar bijna 40% van de bevolking jonger is dan 15 jaar.
Het ontstaan
Mathare begon als steengroeve, de stenen gingen naar de bouw van Eastleigh, Muthaiga en het centrum van Nairobi. De eerste bewoners, in de jaren twintig, waren mensen die verdreven waren uit de rijkere buurten vlakbij. Later trok de wijk werkzoekenden aan, vaak voor werk als kok, tuinman of chauffeur bij welvarende huishoudens. Na de onafhankelijkheid in 1963 groeide Mathare snel verder, door de aanhoudende trek van platteland naar stad. Inmiddels wonen er mensen uit heel Kenia, en zelfs uit buurlanden als Oeganda en Tanzania.
De gemeenschap
Ondanks de armoede zit de wijk vol initiatieven van bewoners zelf. Mathare Youth Sports Association, actief sinds 1987, gebruikt voetbal om jongeren bij elkaar te brengen en leiderschap te ontwikkelen, en is inmiddels tweemaal genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede. Er zijn buurthuizen, jongerenorganisaties en scholen die volledig door de gemeenschap zelf zijn opgezet, vaak gericht op onderwijs, gezondheid of een veilige plek voor kinderen om te spelen en te leren. Ook zijn er de laatste jaren een paar kleine gemeenschapsparken bijgekomen, groene plekken die schaars zijn in een wijk die verder bijna volledig bebouwd is.
